mowa kwiatów Któż z nas dzisiaj zna mowę kwiatów? Czasem stosujemy ją w szczątkowej formie (np. czerwona róża jest oznaką miłości, a kwiaty białe niewinności – zauważmy, że kwiaty tego koloru ofiarujemy ludziom zmarłym w młodym wieku…), jednak współcześnie zagadnienie to  jest już w zasadzie wymarłą ciekawostką życia towarzyskiego. A jeszcze w końcu wieku XIX temat ten był bardzo szeroko wspominany w literaturze zajmującej się damsko-męskimi sprawami obyczajowymi. Józef Chociszewski w książeczce „Róże i niezapominajki. Książeczka dla serc kochających a szczególnie dla narzeczonych zawierająca rozmowę kwiatami, opowiadania, rady i wskazówki dla młodzież płci obojga, oraz wybór wierszy dla rozrywki wesołych kółek towarzyskich” wydanej w roku 1883, rozmowie kwiatów poświęca osiemnaście stron przywołując na nich aż sto siedemdziesiąt cztery roślinne symbole. Symbole te podaje jako wiedzę potrzebną z zakresu życia towarzyskiego, tłumacząc: „Dobrze zatem wiedzieć znaczenie kwiatów, gałązek i liści, aby czasem przy posełce bukietu, wieńca lub pojedynczego kwiatu nie użyć złego wyboru. W każdym razie rozmowa kwiatami jest niewinną, przyjemną  wesołą rozrywką, a czasem może nawet sprowadzić zbliżenie się serc dwojga. Młodzian nie śmie np. ulubionej wyrazić swych uczuć, ale przy sposobności podaje jej lilią; panna, jeżeli jest jej nieobojętnym, może podać lewkonią, albo tymczasem bratki, jeżeli nie chce od razu swego uczucia wyjawić” i co ciekawe „Gdy nie ma żadnych kwiatów, można użyć sztucznych lub malowanych, a gdy trudno i o takowe, wystarczy czasem wymienić tylko nazwy kwiatów.”

Wspomnienie mowy kwiatów znajdziemy również w „Księdze obyczajów towarzyskich…” autorstwa Mieczysława Rościszewskiego z początku XX wieku. Jednak widzimy już tutaj stopniowy zanik i marginalizację tego typu flirtu towarzyskiego. Rościszewski pisze: „Zabawą i niczem innym jak tylko zabawą są t. zw. mowy nieme. (…) Mowami temi posługują się przede wszystkim kochankowie, którym bynajmniej dobry ton tych niewinnych rozrywek zabronić nie może, byleby tylko nie przekraczało się granic przyzwoitości.” U Rościszewskiego występuje znacznie mniej przykładów, a przedstawione są raczej wskazówkami do rozszyfrowania bukietu, niż formułami przydatnymi do rozmowy.

Czy jednak mowa kwiatów jest uniwersalnym tekstem kultury? Niestety nie. Poniżej przedstawiam zestawienie przykładów kwiatów, które pojawiły się w obu pracach. Znaczenia ich w większości przypadków bardzo różnią się między sobą, a tłumaczenie późniejsze wykazuje znaczne spłycenie tematu. Nie można więc jednoznacznie odczytywać w tekstach literackich symbolicznego znaczenia kwiatów:

Kwiat

Tłumaczenie

Chociszewskiego (1883r.)

Tłumaczenie Rościszewskiego (1905r.)

Akacja

Czy cię wnet zobaczę?

Przywiązane szczere, miłość platoniczna.

Amarant

Niech pociecha wstąpi w twoje serce.

Wierność, stałość.

Astra

Bądź zawsze mi wierną (ym).

Życzliwość.

Balsamin

Twoja piękność wszystkich olśniewa, a mnie zachwyca.

Zapał, brak cierpliwości.

Barwinek

Przyjaźń prawdziwa.

Będę ci wiernym(ą) na wieki.

Bluszcz

Miłość moja wiecznie istnieć będzie.

Wierność.

Bratek

Mogę ci ofiarować przyjaźń, ale nie miłość.

Myśli.

Chmiel

Ach! Gdybym cię mógł przytulić do siebie.

Nieczystość.

Cyprys

Wspomnij o mnie czasem, gdy spać będę pod mogiłą.

Żal, cierpienie.

Dzwonek

O której godzinie mogę cię ujrzeć?

Przywiązanie.

Fiołek

Niech nasza miłość kwitnie niedostrzeżona od innych.

Skromność.

Fuksya

Miłość moja jest gorąca.

Słodycz.

Jaskier

Nie mogę ci opisać, jakie męki ponoszę, gdy z innymi się weselisz.

Żarty szyderstwo.

Jaśmin

Licz na moją wzajemność.

Sympatia, skłonność.

Kamelia

Jesteś piękna ale bez serca.

Stałość wytrwałość.

Koniczyna czterolistna

Szczęście twoim udziałem.

Bądź moją.

Konwalia

Uczucie miłości powinno być czyste i święte, takiego pragnę.

Powrót szczęśliwości.

Lewkonia

Serce twe szlachetne, dlatego można by cię kochać.

Szczęście, sympatia.

Lilia biała

Miłuję cię nad życie, boś czysta  niewinna.

Czystość, słodycz, majestat.

Mirt

Przyjmuję, jeżeli się skończy ślubami małżeńskimi.

Wyznanie miłości.

Niezapominajka

Nie zapomnij o mnie.

Prawdziwa miłość „nie zapomnij o mnie”.

Paproć

Kwitnie paproć tajemne i moje uczucie dla ciebie płonie w skrytości.

Szczerość, zaufanie.

Kwiat pomarańczy

Miłość moja tylko tobie należy.

Wspaniałość, dziewictwo.

Powój

Czy mi kto poda rękę?

Pokora, niemoc.

Poziomka

Kto mię szuka, ten znajdzie.

Szał, rozkosz.

Rezeda

Łagodność i dobroć serca przewyższają piękność.

Twoje zalety wyrównywują twej piękności.

Rozmaryn

Wkrótce będę twoją.

Twój widok powraca mi życie.

Róża

Czerwona- zwyciężyłeś.

Biała- miłość moja jest czystą.

Gałązka- tak.

Gałązka bez liści, z cierniem –nie.

Pączek- dotąd miłość była dla mnie obcą, teraz dopiero przeczuwam, jakie szczęście przynosi.

Róża- piękność.

Jerychońska- kaprys.

Bengalska- piękność nieznana, ukryta.

Ciemno-pąsowa – wstydliwość.

Kosmata- szał rozkoszy.

Żółta –zazdrość.

Stokrotka

Mej miłości nie przytłumi nawet twoja oziębłość.

Niewinność.

Szalej

Przecież nie oszalejesz.

Zdrada, wiarołomstwo.

Szałwia

Dla ciebie chętnie cierpieć będę.

Szacunek.

Tulipan

Jesteś piękną, ale przytem niedostępną i nieczułą na cudze cierpienia.

Okazałość, przepych.

 

(Joanna Teresa Wydymus: Parada porad. Savoir – vivre w tekstach kultury i literatury polskiej.)